Vezikovajinal fistül (VVF), idrar kesesi (mesane) ile vajina duvarı arasında istenmeyen bir kanalın oluşması durumudur. Bu tıbbi tablo, idrarın üretra yerine vajinadan sızmasına yol açarak hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde etkiler. Hafif bir sızıntıdan sürekli idrar akışına kadar farklı şiddetlerde görülebilir.
Vezikovajinal Fistül Nedir?
Vajina ve mesane arasındaki dokunun hasar görerek canlılığını yitirmesi sonucu ortaya çıkan bu delik, idrarın normal yolundan saparak vajinaya geçmesine neden olur. Hasta normal yolla idrar yapmaya devam etse de, fistül nedeniyle kontrol dışı bir “kısayol” oluşur. Bu durum fiziksel bir sağlık sorunu olmasının yanı sıra, birey üzerinde yoğun psikolojik baskı yaratabilir. Uzman bir cerrahi müdahale ile bu problemin ortadan kaldırılması mümkündür.
Belirtiler ve Nedenleri
Vezikovajinal fistül belirtileri arasında en yaygın olanlar şunlardır:
- Vajinadan istemsiz idrar sızıntısı (idrar kaçırma)
- Kötü kokulu veya ince yapılı vajinal akıntı
- Cinsel ilişki sırasında ağrı hissi
- Vajina veya vulva bölgesinde sürekli tahriş
- Tuvalete çıktıktan hemen sonra bile iç çamaşırında devam eden ıslaklık
- Pelvik cerrahi operasyonlardan 1-2 hafta sonra başlayan sızıntılar
Vezikovajinal fistül nedenleri incelendiğinde, gelişmiş ülkelerde en sık rastlanan faktör pelvik cerrahiler sırasında yaşanan doku hasarlarıdır. Özellikle rahim alınması (histerektomi) veya mesane operasyonları bu duruma sebebiyet verebilir. Diğer etkenler ise şöyledir:
- Zorlu ve uzun süren doğum süreçleri
- Radyoterapi (ışın tedavisi) uygulamaları
- Mesane veya rahim ağzı kanseri gibi ileri evre hastalıklar
Vezikovajinal Fistül Tanı ve Tetkik Süreci
Doğru bir tedavi planı için sızıntının kaynağını belirlemek kritiktir. Teşhis aşamasında şu yöntemlerden yararlanılır:
- Boya Testi: Mesaneye özel bir sıvı verilerek vajinaya yerleştirilen tamponun renk değiştirip değiştirmediği gözlemlenir.
- Sistoskopi: Üroloji uzmanının ışıklı bir cihazla mesane içini doğrudan incelemesidir.
- BT Ürogram: Üriner sistemin detaylı görüntülenmesini sağlayan ilaçlı bilgisayarlı tomografi yöntemidir.
- Pelvik MR: Fistülün haritalandırılması ve çevre dokularla ilişkisinin saptanması için kullanılır.
Vezikovajinal Fistül Tedavi Yöntemleri ve İyileşme Süreci
Çok küçük ve yeni oluşmuş fistüller bazen birkaç hafta süresince sonda (Foley kateter) kullanımıyla kendiliğinden kapanabilir. Ancak vakaların büyük çoğunluğunda kesin çözüm cerrahi onarımdır.
Operasyon, fistülün konumuna göre vajinal yoldan veya karın bölgesinden (açık, laparoskopik veya robotik cerrahi) gerçekleştirilebilir. Ameliyat sonrası dokuların sağlıklı iyileşmesi için hastanın 2-3 hafta süreyle sonda kullanması gerekir.
İyileşme Döneminde Dikkat Edilmesi Gerekenler: Tam iyileşme genellikle 6 ile 8 hafta sürer. Bu süreçte doku bütünlüğünü korumak adına;
- Cinsel birliktelikten kaçınılmalı,
- Ağır fiziksel aktivitelerden ve ağır yük kaldırmaktan uzak durulmalıdır.
Tecrübeli merkezlerde yapılan ilk cerrahi müdahalenin başarı oranı %85 ile %95 arasındadır. Fistülün boyutu, oluşma nedeni ve hastanın genel sağlık durumu operasyonun başarısını etkileyen temel unsurlardır. Kompleks fistüllerde nadiren de olsa ikinci bir operasyon gerekebilir. Vezikovajinal fistül cerrahisi, yüksek hassasiyet gerektiren bir rekonstrüktif işlemdir. Hastalarımızın sosyal hayattan kopmasına neden olan bu durum, doğru cerrahi teknikle yüksek başarı oranına sahiptir.
Sıkça Sorulan Sorular
Vezikovajinal fistül kendiliğinden geçer mi?
Çok küçük ve yeni oluşmuş (akut) fistüller, mesaneye takılan bir kateter yardımıyla idrarın bölgeden uzaklaştırılması sonucu nadiren kendiliğinden iyileşebilir. Ancak yerleşmiş fistüllerin kalıcı tedavisi cerrahi müdahale gerektirir.
Ameliyat sonrası iyileşme süreci ne kadar sürer?
Hastaların günlük rutinlerine dönmesi genellikle birkaç günü bulsa da, dokuların tamamen iyileşmesi ve fistülün kapanması 6 ila 8 haftalık bir süreçtir. Bu süre zarfında ağır egzersiz ve cinsel ilişkiden kaçınılmalıdır.
Vezikovajinal fistül ameliyatı başarı oranı nedir?
Prof. Dr. Tahir Karadeniz gibi deneyimli cerrahlar tarafından gerçekleştirilen ilk onarım ameliyatlarında başarı oranı %90’ın üzerindedir. Başarıyı etkileyen en önemli faktörler fistülün yeri ve doku kalitesidir.
Fistül ameliyatı vajinal yoldan mı yoksa karından mı yapılır?
Bu kararı cerrah, fistülün mesanedeki konumuna ve büyüklüğüne göre verir. Bazı fistüller vajinal yoldan iz bırakmadan onarılabilirken, daha karmaşık vakalar için laparoskopik veya açık cerrahi yöntemleri tercih edilebilir.
Ameliyattan sonra tekrar idrar kaçırma yaşanır mı?
Başarılı bir operasyon sonrası fistül tamamen kapandığında vajinal yolla idrar kaçırma durur. Ancak hastanın fistülden bağımsız bir idrar kaçırma sorunu (stres inkontinans gibi) varsa, bu durum ayrıca değerlendirilmeli ve tedavi edilmelidir.